FacebookTwitterGoogle BookmarksLinkedIn

Πολιτικές μείωσης αποβλήτων - εισήγηση για Κύπρο

Εισαγωγή

Πρώτα θα ήθελα να ευχαριστήσω το μελετητή για την ευκαιρία που έδωσε να εκφράσω ορισμένες απόψεις για το τόσο σοβαρό θέμα της μείωσης των αποβλήτων.
Το πρόβλημα με τη διαχείριση των αποβλήτων είναι πολύ μεγάλο για να θεωρηθεί ότι η λύση είναι κοντά και χρειάζονται χρόνια επίπονης εργασίας για να πετύχει.
Γι αυτό το πιο σημαντικό πρόγραμμα που είναι η πρόληψη της δημιουργίας αποβλήτων είναι ένα δύσκολο ταξίδι που δεν τελειώνει ποτέ, το οποίο όμως πρέπει να ξεκινήσουμε γιατί έχουμε αργήσει πολύ.

Μέσα από μια επίσκεψη σε ένα από τους πολλούς μας ανεξέλεγκτους σκυβαλότοπους, είναι εύκολο να διαπιστώσει κάποιος ότι τα οικιακά απόβλητα που συλλέγονται από τις Τοπικές Αρχές αποτελούν μόνο ένα μικρό ποσοστό από τα απόβλητα που καταλήγουν εκεί από τα διάφορα φορτηγά, τα skips και άλλα μεταφορικά οχήματα εταιρειών.

Δυστυχώς έχουμε και πολύ άσχημο πρόβλημα με τις ανεξέλεγκτες απορρίψεις όλων των ειδών αποβλήτων στη κυπριακή φύση.
Θα πρέπει ως τακτική να εντοπίσουμε την παραγωγή των αποβλήτων στο σημείο παραγωγής μαζί με τους λόγους που παράγεται και να εξεταστούν εναλλακτικοί τρόποι.
Υπάρχουν φυσικά πολλά παραδείγματα δράσεων στην Ευρώπη αλλά χρειάζεται δουλειά σε τοπικό επίπεδο για επίλυσή τους.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση εισηγείται όπως οι πολιτικές πρόληψης αποβλήτων περιλαμβάνουν:

Εκστρατείες πληροφόρησης που στοχεύουν στην αλλαγή συμπεριφοράς και τρόπου σκέψης οι οποίες να περιλαμβάνουν:

  • Ενημερωτικές εκστρατείες
  • Ετοιμασία πληροφοριακού υλικού
  • Εκπαιδευτικά προγράμματα ιδιαίτερα για δημόσιες αρχές
  • Προώθηση  της Οικολογικής Σήμανσης και του Ecolabel

Διαφημιστικές εκστρατείες που στοχεύουν στην ευαισθητοποίηση και αλλαγές στην συμπεριφορά παράλληλα με χρηματοδοτικά και άλλα εργαλεία για υποδειγματικές δράσεις οι οποίες θα περιλαμβάνουν:

  • Υποστήριξη για εθελοντικές συμφωνίες πρόληψης
  • Προώθηση της επιδιόρθωσης και της επαναχρησιμοποίησης
  • Προώθηση συστημάτων περιβαλλοντικής διαχείρισης
  • Κίνητρα για καταναλωτικές πρακτικές χωρίς απόβλητα
  • Προώθηση της έρευνας και ανάπτυξης 

Νομοθετικά μέτρα που επιβάλουν όρια στην παραγωγή αποβλήτων, επέκταση των περιβαλλοντικών υποχρεώσεων και την περίληψη περιβαλλοντικών κριτηρίων στις Δημόσιες Συμβάσεις.

  • Περίληψη των αποβλήτων σε προγραμματισμένα έργα
  • Φορολογικά και οικονομικά κίνητρα όπως π.χ. συστήματα Πληρώνω Όσα Πετώ – Pay As You Throw – PAYT
  • Εφαρμογή των πράσινων συμβάσεων
  • Επέκταση της ευθύνης παραγωγού
  • Υποχρέωση για οικολογικό σχεδιασμό 

Για την Κύπρο σημαντικές μειώσεις μπορούμε να πετύχουμε με σωστή επιλογή ορισμένων περιοχών δράσης, ορισμένες από τις οποίες θεωρώ σημαντικές περιγράφονται πιο κάτω.

Εισαγωγή συστήματος Pay As You Throw και Gate fee
Τα συστήματα Pay As You Throw λειτουργούν με μεγάλη επιτυχία στο εξωτερικό για πάρα πολλά χρόνια. Υπάρχουν διάφορες επιλογές το σημαντικό όμως είναι ότι γίνεται πιο δίκαιη κατανομή των χρεώσεων και όλοι ανεξαιρέτως οι παραγωγοί αποβλήτων αρχίζουν να έχουν έγνοια για τα υλικά που πετούν.
Τα συστήματα Pay As You Throw σε συνδυασμό με την εφαρμογή Gate Fee στις χωματερές που λειτουργούν, θα δώσουν μια μεγάλη ώθηση στην ανακύκλωση. Παράλληλα οι βιομηχανίες και το λιανικό εμπόριο θα αναγκαστεί

Οργανικά Απόβλητα
Υπάρχει μια σειρά από μελέτες που αφορούν τη σύσταση των οικιακών αποβλήτων που συλλέγονται από τις Τοπικές Αρχές και σε όλες τα οργανικά απόβλητα καταλαμβάνουν την πρώτη θέση με ποσοστά μεταξύ 30% και 40%.  Δεν είναι τυχαίο εξάλλου που η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει εκδώσει Οδηγία και Βίβλο για τα οργανικά και πράσινα απόβλητα.
Έχουμε αργήσει πολύ να τα χειριστούμε παρά το ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση (και η κυπριακή νομοθεσία) μας είχαν θέσει όριο μέχρι τον Ιούνιο του 2013 να μειώσουμε κατά 50% τα απόβλητα αυτά που φτάνουν σε χωματερές κάτι που φυσικά δεν έγινε.

Τα οργανικά απόβλητα αποτελούνται από:

  • Τα οικιακά υπολείμματα κουζίνας περιλαμβανομένων και μαγειρευμένων φαγητών.
  • Τα οικιακά πράσινα απόβλητα και τα απόβλητα κήπου 
  • Τα απόβλητα κήπου των Τοπικών αρχών από πάρκα, χώρους πρασίνου και δρόμους.
  • Τα υπολείμματα από εστιατόρια και ξενοδοχεία.
  • Τα υπολείμματα από στρατόπεδα, φυλακές και νοσοκομεία.

Ποιες επομένως είναι οι επιλογές οι οποίες προσφέρονται για διαχείριση των αποβλήτων αυτών;
Τα οικιακά υπολείμματα κουζίνας περιλαμβανομένων και μαγειρευμένων φαγητών
Αυτά θα πρέπει να μπαίνουν σε ξεχωριστό κάδο που θα συλλέγεται από τις κατοικίες και να επεξεργάζονται. Οι επιλογές που υπάρχουν γι αυτά τα απόβλητα είναι η παραγωγή βιοαερίου και η μετατροπή τους σε κομπόστα και η μηχανική κομποστοποίηση τους.

Αυτή τη στιγμή υπάρχουν 12 μονάδες παραγωγής βιοαερίου από τις οποίες μόνο δυο διαθέτουν παστερίωση που είναι η απαραίτητη πρώτη φάση επεξεργασίας με βάση τις ευρωπαϊκές Οδηγίες και Κανονισμούς. Παράλληλα δεν υπάρχει τέτοια μονάδα στην Πάφο. Θα πρέπει επομένως να δοθούν κίνητρα στις υπόλοιπες μονάδες να προχωρήσουν με την εγκατάσταση παστερίωσης όπως και κίνητρα δημιουργίας μονάδας στην Πάφο.
Με την αύξηση των μονάδων που μπορούν να διαχειριστούν αυτά τα απόβλητα οι Τοπικές Αρχές θα μπορούν να παίρνουν ανταγωνιστικές προσφορές ιδιαίτερα αν αρχίσουν να δημιουργούνται και οι πιο χαμηλού κόστους μονάδες μηχανικής κομποστοποίησης.

Τα οικιακά πράσινα απόβλητα και τα απόβλητα κήπου
Κομποστοποίηση στο σπίτι: Η κομποστοποίηση στο σπίτι προσφέρεται ιδιαίτερα σε περιπτώσεις όπου οι κατοικίες έχουν αυλή για πιο εύκολη διαδικασία αλλά ίσως και πιο πολλά κλαδέματα.

Στον κάδο αυτό μπαίνουν όλα τα φυτικά απόβλητα της κουζίνας όπως φλούδες, λαχανικά, κατάλοιπα φρούτων κλπ. Παράλληλα με την αγορά ενός θρυμματιστή μπορεί να κομποστοποιηθούν και πιο χοντρά κλαδέματα.
Και δεν είναι πάντα ανάγκη να αγοράσει κάποιος κάδο αφού υπάρχουν και πιο φτηνές επιλογές.

Η οικιακή κομποστοποίηση είναι η υπ’ αριθμόν ένα επιλογή σε όλο τον κόσμο γιατί αφαιρεί ένα σημαντικό ποσοστό αποβλήτων από την διαχείριση της Τοπικής Αρχής. Το μέτρο αυτό είναι πολύ διαδεδομένο στο εξωτερικό που συνήθως οι Τοπικές αρχές επιδοτούν ή δίνουν δωρεάν τους κάδους κομποστοποίησης.

Για να πετύχει αυτό το μέτρο πρέπει να ετοιμαστεί διαφωτιστικό υλικό, προβολή στα ΜΜΕ, παρουσιάσεις σε οργανωμένα σύνολα και εκδηλώσεις. Στην Κύπρο ορισμένοι Δήμοι προσφέρουν οικονομική ή άλλη βοήθεια στους δημότες τους για προώθηση της κομποστοποίησης.

Συλλογή από την Τοπική Αρχή: Στην κεντρική Ευρώπη υπάρχουν μικροί χώροι σε κατοικημένες περιοχές όπου οι πολίτες μπορούν να μεταφέρουν τα κλαδέματα τους. Οι χώροι αυτοί μπορεί να είναι Πράσινα σημεία ή ένας απλός χώρος μερικών τετραγωνικών μέτρων ακόμη και σε διασταύρωση.

Θρυμματισμός από την Τοπική Αρχή: Στις περιπτώσεις που ένας πολίτης θα ήθελε να θρυμματίσει μεγάλες ποσότητες κλαδεμάτων θα μπορεί να αγοράσει υπηρεσίες θρυμματισμού από την Τοπική Αρχή. Έτσι θα μπορεί να κρατήσει το υλικό για δική του χρήση.

Τα απόβλητα κήπου των Τοπικών αρχών από πάρκα, χώρους πρασίνου και δρόμους.

Θρυμματισμός: Τα κλαδέματα από τους δρόμους, τους χώρους πρασίνου και τα πάρκα μιας Τοπικής Αρχής αποτελούν ένα σημαντικό όγκο και δύσκολο να μεταφερθούν με αυτοκίνητα. Ο θρυμματιστής έχει το πλεονέκτημα ότι μειώνει δραματικά τον όγκο των κλαδεμάτων και δίνει και το υλικό το οποίο είναι χρήσιμο για όσους κάνουν κομποστοποίηση, για φάρμες π.χ. κοτόπουλα ή ακόμη και για απλό σκόρπισμα στα χωράφια.

Για ένα Δήμο ή σύμπλεγμα Κοινοτήτων ο συρόμενος θρυμματιστής έχει το πλεονέκτημα ότι μπορεί να μεταφερθεί στο χώρο που εκτελούνται οι εργασίες και το υλικό να καταλήγει κατευθείαν στο φορτηγό.
Παράλληλα θα μπορεί να προσφέρονται υπηρεσίες επί πληρωμή για όσους δημότες έχουν μεγάλες ποσότητες κλαδεμάτων.

Καύσιμη ύλη για τζάκι Μια άλλη επιλογή για τα κλαδέματα είναι η μετατροπή τους σε πέλλετς ή μπρικέττες (pellets & briquettes) για τζάκια και καυστήρες ξύλου. Στην κυπριακή αγορά υπάρχει διαθέσιμος όλος ο εξοπλισμός για την παραγωγή τους αλλά καυστήρες και τζάκια για το υλικό αυτό που είναι πάρα πολύ διαδεδομένο στο εξωτερικό.
Υπάρχουν ιδιώτες που θα ενδιαφέρονται να παραλάβουν τα κλαδέματα ως έχουν για να τα μετατρέψουν σε καύσιμη ύλη όπως pellets και Briquettes για το εμπόριο.

Τα υπολείμματα από εστιατόρια και ξενοδοχεία.
Οι ποσότητες αυτών των αποβλήτων είναι μεγάλες και αποτελούν μόνιμο πρόβλημα διαχείρισης ιδιαίτερα σε περιοχές με μεγάλη συγκέντρωση εστιατορίων.
Οι συμπιεστές που τοποθετούνται αποτελούν εστία μόλυνσης, ελκύουν ποντικούς και προκαλούν  πραγματική οχληρία.
Θα πρέπει επομένως με την συνεργασία των ιδιωτών να βρεθούν άλλες λύσεις όπως π.χ. βυθιζόμενους κάδους για κάθε υλικό.
Η επεξεργασία τους μπορεί να γίνει όπως και στα οικιακά οργανικά απόβλητα.

Τα υπολείμματα από στρατόπεδα, φυλακές και νοσοκομεία.
Τα υπολείμματα αυτά των κρατικών υπηρεσιών θα πρέπει μέσα από σωστές οδηγίες και εκπαίδευση να δίνουν καλής ποιότητας υλικό.
Αυτό μπορεί να καταλήξει και σε μονάδες διαχείρισης αλλά και σε καταφύγια σκύλων.

Όμως! Αυτή την εποχή ο τόπος μας αντιμετωπίζει πολύ μεγάλα οικονομικά προβλήματα και χιλιάδες συμπολίτες μας καταλήγουν να σιτίζονται από τις διάφορες οργανώσεις. Παρόμοιο πρόβλημα υπάρχει και στα σχολεία όπου το πρόβλημα είναι πιο ορατό.

Εφόσον εδώ αναφερόμαστε σε κρατικά ιδρύματα το περίσσευμα φαγητού θα πρέπει να καταλήγει σε αυτούς που το έχουν ανάγκη και όχι να γίνεται απόβλητο.

Βιομηχανίες, εμπόριο και τεχνίτες
Πέρα από τα πιο πάνω θα πρέπει να εξετάσουμε προσεκτικά τη κυπριακή παραγωγή αποβλήτων από τις διάφορες βιομηχανίες και το εμπόριο.
Από τα πιο δύσκολα ίσως θέματα είναι εξεύρεση ικανοποιητικών λύσεων για τους τομείς αυτούς.

Εξέταση ανά κλάδο
Μια καλή προσέγγιση είναι να δημιουργηθεί μια ομάδα η οποία να κάνει συναντήσεις με τους διάφορους κλάδους της βιομηχανίας και επί τόπου επισκέψεις. Το ΚΕΒΕ όπως και η ΟΕΒ έχουν ήδη κατατάξει τα μέλη τους σε κλάδους δραστηριοτήτων. Για τους υπόλοιπους θα πρέπει να βοηθήσει το υπουργείο Εμπορίου.
Στόχος θα πρέπει να είναι η καταγραφή ο τύπος και τα προβλήματα διάθεσης των αποβλήτων του κάθε κλάδου.

Η συνεργασία αυτή θα δημιουργήσει τις κατάλληλες συνθήκες και θα δώσει σημαντική γνώση για τον τύπο των αποβλήτων, τα προβλήματα και θα οδηγήσει πιο εύκολα σε λύσεις.

Χρήσιμα ή δύσκολα απόβλητα;
Από τις πιο πάνω συναντήσεις θα πρέπει να:

  • Να γίνει μια κατ’ αρχή εξέταση αν απόβλητα μιας οικονομικής δραστηριότητας είναι χρήσιμα σε άλλους. Για μόνιμη λύση θα πρέπει να γίνει μια ιστοσελίδα στην οποία να καταχωρούνται τα απόβλητα που μπορούν να διατεθούν σε άλλους.
  • Να εντοπιστούν τα απόβλητα για τα οποία υπάρχει δυσκολία διαχείρισης για να μπορούν να εξεταστούν και οι πιθανές λύσεις ή ελλείψεις του συστήματος διαχείρισης των αποβλήτων.
  • Τέτοια απόβλητα για παράδειγμα είναι τα μελάνια των εκτυπώσεων, τα βαρέλια και δοχεία χημικών, τα υπολείμματα από υαλουργικές εργασίες, τα κενά κουτιά μπογιών κλπ.  
  • Απόβλητα όμως όπως τα Pallets που είναι από καθαρό ξύλο θα πρέπει να είναι πολύ πιο εύκολο να τα επεξεργαστούμε για βιομάζα ή κομπόστα παρά να καίγονται όπως γίνεται σήμερα.

Περιβαλλοντική διαχείριση
Με τις εμπειρίες που θα αποκτηθούν από τις πιο πάνω συναντήσεις και με μια σειρά από κίνητρα  θα είναι πιο εύκολη η προώθηση συστημάτων περιβαλλοντικής διαχείρισης στους διάφορους τομείς.
Ο ξενοδοχειακός τομέας είναι σε καλό δρόμο όσον αφορά  την περιβαλλοντική διαχείριση αλλά χρειάζεται ακόμη πολλή δουλειά και βοήθεια για να προχωρήσει.

Οικολογική σήμανση
Η οικολογική σήμανση προϊόντων και υπηρεσιών προσφέρει πολλές ευκαιρίες και πλεονεκτήματα σε μια επιχείρηση και δυστυχώς στην Κύπρο ακόμη να γίνει αυτό αντιληπτό.
Θα πρέπει να ετοιμαστούν κυπριακά σχέδια για διάφορες υπηρεσίες και συνοδευτικό διαφωτιστικό υλικό για την προώθηση τους.
Τέτοια σήμανση μπορεί να ετοιμαστεί π.χ. για:

  • Πράσινες υπεραγορές
  • Διοργάνωση πράσινων συνεδρίων
  • Εγκαταστάσεις μηδενικών αποβλήτων
  • Πράσινη Τοπική Αρχή

Υπεραγορές
Τα πιο κάτω είναι εισήγηση για μέτρα που θα ήταν καλό να προωθηθούν από τις υπεραγορές.

  • Οι υπεραγορές να παρέχουν σημεία συλλογής των σακουλιών οι οποίες θα στέλνονται πίσω στα εργοστάσια για ανακύκλωση. Έτσι οι καταναλωτές θα μπορούν να επιστρέψουν πίσω τις τσάντες που πήραν για ανακύκλωση. Θα πρέπει όμως να είναι προσεκτικοί να μην αφήνουν χαρτιά και άλλα αντικείμενα μέσα.
  • Οι βιομηχανίες και εισαγωγείς να προσφέρουν τσάντες και σακούλια που όχι μόνο διαλύονται αλλά που επίσης πραγματικά βιοδιασπούνται.  Υπάρχει ήδη το πρότυπο ΕΝ13432 το οποίο είναι πολύ διαδεδομένο στην Ευρώπη.
  • Πέραν από τις τσάντες που δίνονται δωρεάν υπάρχουν και τα σακούλια που αγοράζουμε όπως π.χ. τα μαύρα σακούλια των σκουπιδιών. Και εδώ πρέπει να δίνεται η επιλογή στον καταναλωτή να αγοράζει βιοδιασπώμενα σακούλια.

Ο πιο γρήγορος τρόπος επίλυσης του προβλήματος είναι να χρησιμοποιήσουμε τη δυναμική της αγοράς. Αν οι πελάτες απαιτούν βιοδιασπώμενες τσάντες και σακούλια, οι επιχειρήσεις θα αντιδράσουν θετικά.
Θα πρέπει να ετοιμαστεί εκστρατεία για ενημέρωση των καταναλωτών και η οποία να περιλαμβάνει και τα πιο κάτω μηνύματα:

Α) Ο καλύτερος τρόπος προστασίας του περιβάλλοντος είναι οι τσάντες που μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, ρούχινες, πλαστικές, δίκτυα δέρμα κλπ.
Β) Στο ταμείο να παίρνουμε μόνο όσες τσάντες είναι απόλυτα απαραίτητες.
Γ) Να απαιτούμε από την υπεραγορά μας να προσφέρει και την επιλογή της βιοδιασπώμενης τσάντες και σακουλιών
Δ) Αν η υπεραγορά προσφέρει επιλογή (ή το τοπικό μας σύστημα ανακύκλωσης) τότε να στέλνουμε τις τσάντες και τα σακούλια – καθαρά – στην ανακύκλωση.

Γεωργικά απόβλητα
Η αειφόρος γεωργία προϋποθέτει δραστηριότητες που διασφαλίζουν την ικανότητα του γεωργού να παράγει προϊόντα για πολλά χρόνια χωρίς να προκαλεί ζημιά στην οικολογία του χώρου. Θα πρέπει δηλαδή να μπορεί να συνδυάζει τη μακρόχρονη προστασία της ποιότητας του εδάφους μαζί με τους κοινωνικούς και οικονομικούς παράγοντες απαραίτητους για τη επιβίωση του.
Πέραν από τον καθορισμό γενικών πρακτικών σε μια ευρύτερη περιοχή όπως την ΕΕ, οι διαφορές σε κάθε περιοχή και χώρα είναι πολύ μεγάλες.
Αυτό έχει οδηγήσει πολλές χώρες στον καταρτισμό δικού τους κώδικα σωστής γεωργικής πρακτικής που να περιλαμβάνει και την περιβαλλοντική πτυχή της δραστηριότητας.

Οι Κώδικες Ορθής Γεωργικής Πρακτικής που έχουν εκδοθεί μέχρι τώρα από την Κυβέρνηση περιλαμβάνουν ένα εξαιρετικά σοβαρό αλλά στενό πλαίσιο θεμάτων που περιλαμβάνουν τη σωστή χρήση λιπασμάτων, φυτοφαρμάκων, κτηνοτροφικών αποβλήτων και καλλιέργειες με άροτρο.
Πρόνοιες  που θα πρέπει να περιληφθούν σε μια τέτοια επέκταση της πρακτικής θα πρέπει να περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, τη σωστή και χωρίς σπατάλες χρήση νερού, την προώθηση των βιολογικών καλλιεργειών, τον κύκλο εργασιών /καλλιεργειών για βελτίωση του εδάφους, την προστασία της βιοποικιλότητας, την επιχορηγημένη βελτίωση της οικολογίας του χώρου και τη διαχείριση των γεωργικών αποβλήτων.

Ιδιαίτερα όσον αφορά τα γεωργικά απόβλητα, μέρος από αυτά μπορεί να ελέγχεται κάτω από άλλες νομοθεσίες αλλά η απόσταση των γεωργικών περιοχών από τις άλλες περιοχές προσθέτουν μια δυσκολία στη διαχείριση των αποβλήτων αυτών απαιτώντας μια ιδιαίτερα μεταχείριση.
Ποιά όμως είναι αυτά τα γεωργικά απόβλητα τα οποία χρειάζονται διαχείριση;

  1. Υλικά κατασκευών όπως τούβλα, τσίγκοι, σουβάδες, σίδερα.
  2. Συσκευασίες λιπασμάτων, φυτοφαρμάκων, σπόρων και άλλων υλικών.
  3. Επικίνδυνα απόβλητα όπως μπαταρίες, μηχανέλαια, ηλεκτρικός και ηλεκτρονικός εξοπλισμός.
  4. Μέταλλα, ξύλα, ελαστικά και γυαλί.
  5. Διάφορα πλαστικά, καλύμματα θερμοκηπίων και περιτυλίγματα.
  6. Κλαδέματα
  7. Στάχτη, ρούχα και ανθρώπινα λύματα.
  8. Απόβλητα σε σχέση με τον μηχανικό εξοπλισμό όπως ελαστικά, άχρηστα μηχανήματα και εξοπλισμός, φίλτρα του λαδιού, εξαρτήματα και λάδια των φρένων.
Η ορθή πρακτική απαιτεί όπως ο γεωργός είναι συνεχώς ενημερωμένος για τις ισχύουσες νομοθεσίες και εφαρμόζει πρακτικές που θα μειώσουν τα απόβλητά του, όμως για όσα παράγει αυτά θα πρέπει:
  • Να φυλάσσονται με ασφάλεια ούτως ώστε να μη διαφεύγουν στη φύση
  • Ο γεωργός να μπορεί να ξεχωρίσει τα επικίνδυνα απόβλητα από τα υπόλοιπα και να τα φυλάει σε χωριστό χώρο.
  • Να είναι ενήμερος για το ποιος μπορεί να διαχειριστεί το κάθε είδος αποβλήτων και τη συχνότητα με την οποία θα μεταφέρονται τα απόβλητά του.
  • Σε κάθε άλλη δραστηριότητα σχετικά με τα απόβλητα, αυτός που κάνει τη μεταφορά πρέπει να είναι αδειούχος.
  • Να κρατεί αρχείο για να μπορεί να αποδείξει την προέλευση και προορισμό των αποβλήτων του.

Είναι λάθος να καίγονται απόβλητα και να διατηρούνται σκυβαλότοποι σε κτήματα. Παράλληλα δεν πρέπει να φυλάγονται απόβλητα επικίνδυνα ή μη για πολύ καιρό
Με βάση τα πιο πάνω θα πρέπει να αναθεωρηθεί ο Κώδικας Ορθής Γεωργικής Πρακτικής ούτως ώστε να περιλαμβάνει και φιλο-περιβαλλοντικές συστάσεις και πρόνοιες όπως π.χ. τη διαχείριση των αποβλήτων.

Προϊόντα
Φυσικά τα προϊόντα που μπορούμε άμεσα να εξετάσουμε είναι αυτά που παράγονται στην Κύπρο.
Μια δοκιμασμένη μέθοδος είναι η τοποθέτηση κάδου σε υπεραγορές όπου το κοινό θα μπορεί να ρίξει μέσα συσκευασίες που θεωρεί ότι είναι υπερβολικές. Το ίδιο μπορεί να γίνει και μέσω ιστοσελίδας.
Με τον εντοπισμό τέτοιων προϊόντων θα πρέπει  πρώτα να εξετάζεται αν ο κατασκευαστής /εισαγωγέας πληροί τις υποχρεώσεις του όσον αφορά τη συμμετοχή του στην Green Dot και μετά να του γίνεται σύσταση για αλλαγή της συσκευασίας αν αυτό κριθεί ότι μπορεί να γίνει.
Σε χώρες όπου ισχύει το σύστημα Pay As You Throw ορισμένες υπεραγορές προσφέρουν κάδους ανακύκλωσης σε ειδικό χώρο μετά τα ταμεία όπου οι πελάτες μπορούν να αφαιρέσουν συσκευασίες από διάφορα προϊόντα. Με αυτό τον τρόπο διευκολύνεται η ανακύκλωση αλλά κερδίζει και ο πελάτης γιατί μειώνει τα απόβλητα που έχει να διαχειριστεί στο σπίτι.

Δημόσιες συμβάσεις
Οι δημόσιες συμβάσεις αποτελούν ένα πολύ ισχυρό όπλο το οποίο δεν το έχουμε αξιοποιήσει στο βαθμό που έπρεπε. Υπάρχει ακόμη σοβαρό πεδίο βελτίωσης.
Τα προβλήματα που παρατηρούνται σχετίζονται με το ότι αυτό παραμένει ακόμη εθελοντικό και δεν εφαρμόζεται ακόμη και σε Αρχές όπου με βάση  τη νομική τους υποχρέωση ετοίμασαν το απαιτούμενο σχέδιο δράσης.
Προτείνεται όπως οι πιο κάτω όροι είναι υποχρεωτικοί σε συμβάσεις του δημοσίου

Τέλος ανακύκλωσης
Με βάση τη νομοθεσία, για ορισμένα προϊόντα που πρέπει να ανακυκλώνονται ο εισαγωγέας είναι υπόχρεος να πληρώνει το τέλος ανακύκλωσης του.
Επομένως θα πρέπει να απαιτείται η υποβολή πιστοποιητικού ότι ο προσφοροδότης συμμορφώνεται με τη νομοθεσία και συμμετέχει σε συλλογικό σύστημα ανακύκλωσης ή ότι λειτουργεί δικό του αδειοδοτημένο σύστημα.
Τέτοια πιστοποιητικά μπορούν να εκδοθούν  για:

  • Ανακύκλωση μπαταριών
  • Ανακύκλωση ελαστικών αυτοκινήτων 
  • Ανακύκλωση ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού - Υπόψη ότι με τη παράδοση του ηλεκτρικού εξοπλισμού η εταιρεία έχει υποχρέωση να πάρει πίσω αντίστοιχο παλιό και άχρηστο εξοπλισμό  με δικά της έξοδα.

Απόβλητα κατασκευών
Η ανακύκλωση αποβλήτων από κατασκευές, κατεδαφίσεις και εκσκαφές (AKEK) είναι υποχρεωτική δια νόμου  (Κ.Δ.Π 159/2011).
Για αυτά τα απόβλητα υπάρχουν όροι που ετοίμασε το Υπ. Εσωτερικών και τους οποίους έχουν αποστείλει σε όλες τις δημόσιες αρχές.
Υπάρχουν προβλήματα με την υλοποίηση της νομοθεσίας αλλά θα πρέπει να πιέζουμε συνεχώς για την επίλυσή τους γιατί τα προβλήματα με τα ΑΚΕΚ είναι τεράστια.

Πόσιμο νερό σε κτήρια
Προσφορές για νέα κτήρια του ευρύτερου δημόσιου τομέα θα πρέπει να περιλαμβάνουν και πρόνοιες για καθαρό και δροσερό νερό για τους εργαζόμενους και τους επισκέπτες του κτηρίου.
Αυτό θα βοηθήσει στη μείωση των πλαστικών μπουκαλιών που καταναλώνονται ιδιαίτερα τους καλοκαιρινούς μήνες.

Διαχείριση επικίνδυνων ουσιών
Με βάση τον κανονισμό Κ.Δ.Π. 668/2004, από την 1η Ιουλίου 2006, η περιεκτικότητα του εξοπλισμού σε μόλυβδο, κάδμιο, υδράργυρο, εξασθενές χρώμιο και άλλες ουσίες πρέπει να είναι περιορισμένη, όπως αυτό καθορίζεται από την νομοθεσία. Η αντίστοιχη Οδηγία της ΕΕ είναι γνωστή σαν  RoHS και είναι η Οδηγία 95/2002.
Θα πρέπει να υπάρχει επομένως όρος στις προσφορές που αφορούν οποιοδήποτε ηλεκτρικό ή ηλεκτρονικό εξοπλισμό, που να απαιτεί την προσκόμιση πιστοποιητικού (RoHS Certificate) ότι ο εξοπλισμός είναι πράγματι συμβατός.

Πιστοποιητικό περιβαλλοντικής διαχείρισης και οικολογική σήμανση
Ορισμένα έργα του δημοσίου τα οποία παράγουν απόβλητα όπως π.χ. κτήρια και έργα για τα απαιτείται Μελέτη Εκτίμησης Επιπτώσεων στο Περιβάλλον θα πρέπει να απαιτείται όπως η εταιρείες έχουν υιοθετήσει σύστημα περιβαλλοντικής διαχείρισης και δεν έχουν καταδικαστεί για περιβαλλοντικές παραβάσεις (π.χ. τα προηγούμενα δυο χρόνια).
Παράλληλα για μια σειρά από προϊόντα που αγοράζουν οι δημόσιες αρχές που θα καθορίζεται κάθε χρόνο, θα πρέπει η οικολογική σήμανση να είναι υποχρεωτική.

Υλικά από απόβλητα
Μέσα από την επεξεργασία των υλικών από κατεδαφίσεις, εκσκαφές και κατασκευές προκύπτει μια σειρά από απόβλητα τα οποία η νομοθεσία απαιτεί όπως ανακυκλώνονται.
Για να βοηθηθεί όμως ο κλάδος αυτός να αναπτυχθεί θα πρέπει οι δημόσιες αρχές να προδιαγράφουν για χρήση τέτοια υλικά στις συμβάσεις τους π.χ. για επιχωματώσεις, υποστρώματα κλπ.
Αυτό θα πρέπει να επεκταθεί και σε άλλα προϊόντα ανακύκλωσης

Έργα τέχνης από ανακυκλώσιμα υλικά
Μια πολύ διαδεδομένη πρακτική στο εξωτερικό είναι η διακόσμηση και η αγορά έργων τέχνης από ανακυκλώσιμα υλικά.
Η αγορά αυτή γίνεται με ξεχωριστή διαδικασία ούτως ώστε να υποστηριχτούν οι ντόπιοι καλλιτέχνες και όχι απλά να κάνει μια εικαστική πρόταση ο αρχιτέκτονας.
Αυτό μπορεί να είναι για παράδειγμα μια διακόσμηση σε τοίχο ή πάτωμα από γυαλί, ή μια μικρή κατασκευή στον κήπο ενός δημοσίου κτηρίου.

Αδειοδοτήσεις
Θα πρέπει να γίνει μια επιλογή από τα ιδιωτικά έργα για τα οποία απαιτείται η διενέργεια περιβαλλοντικής μελέτης και να προστεθεί όρος ότι η εκτέλεση αυτών των έργων όπως και η λειτουργία τους γίνεται από εταιρείες που έχουν υιοθετήσει σύστημα περιβαλλοντικής διαχείρισης.

Εκπαίδευση
Τα κύρια απόβλητα που παράγονται σε ένα εκπαιδευτικό ίδρυμα από τη δημοτική μέχρι την ανώτατη εκπαίδευση είναι κυρίως το χαρτί και τους θερινούς μήνες συσκευασίες ποτών και πλαστικές μπουκάλες.
Η σημασία εδώ είναι ότι το εκπαιδευτικό σύστημα μπορεί να βοηθήσει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τη νέα γενιά να αποκτήσει σωστές συνήθειες.
Για αυτό χρειάζεται προγραμματισμένη δράση η οποία τουλάχιστο:

Στη Δημοτική και Μέση εκπαίδευση
 Να εντοπιστούν τα προβλήματα με την ανακύκλωση που αντιμετωπίζει το κάθε σχολείο και να εξευρεθούν λύσεις.

  • Να εγκατασταθούν συστήματα παροχής δωρεάν υγιεινού κρύου νερού στους μαθητές. Επειδή οι μαθητές δεν εμπιστεύονται ή επειδή είναι ζεστό το νερό στις σχολικές αυλές αναγκάζονται να αγοράζουν αναψυκτικά, χυμούς και εμφιαλωμένο νερό σε μεγάλες ποσότητες καθημερινά. Από μόνο του ένα σχολείο παράγει εκατοντάδες πλαστικές μπουκάλες νερού σαν απόβλητο. Μια τέτοια λύση θα μειώσει και τα έξοδα των γονιών.

Πανεπιστήμια
Ότι αναφέρεται πιο πάνω σχετικά με τη Δημοτική και Μέση εκπαίδευση ισχύει και με τα πανεπιστήμια επιπλέον όμως θα πρέπει:

  • Να προωθηθεί η έκδοση «Περιβαλλοντικής Δήλωσης» η οποία όμως να παρακολουθείται από τις αρχές του πανεπιστημίου για την εφαρμογή της.
  • Οι περιβαλλοντικοί όμιλοι αλλά και οι φοιτητές που σπουδάζουν σχετικά με το περιβάλλον θέματα, θα πρέπει να ενθαρρυνθούν να λάβουν μέρος εθελοντικά σε εκστρατείες για την μείωση των αποβλήτων και άλλες σχετικές με το περιβάλλον δράσεις.

Εδώ να σημειωθεί ότι ιδιαίτερα στη βόρεια Αμερική δεκάδες πανεπιστήμια όπως π.χ. το Stanford και το Cornell και εκατοντάδες σχολεία έχουν απαγορεύσει τις πλαστικές μπουκάλες ενός λίτρου και λιγότερο. Παράλληλα προσφέρουν καθαρό και δροσερό στους φοιτητές οι οποίο μπορούν να γεμίζουν επαναχρησιμοποιήσιμες μπουκάλες από διάφορα σημεία στο πανεπιστήμιο.

Χαράλαμπος Θεοπέμπτου
Λέκτορας
Τμήμα Επιστήμης και Τεχνολογίας Περιβάλλοντος
Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου

Τηλ: 99677119,

 


Εκτύπωση   Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο